Status NL

Bijgewerkt 27-1-2023

Zicht op het virus?

De Nederlandse overheid en onderzoeksinstituut RIVM zeggen al sinds het begin van de Covid-19 pandemie in maart 2020 groot belang te hechten aan “Zicht houden op het virus“, zie bijvoorbeeld de Kamerbrief LT-aanpak van 16 september 2022, pagina 2:

Eerste stelling uit de Kamerbrief Lange-Termijnaanpak van het kabinet: “De monitoring en surveillance van het coronavirus blijft onverminderd belangrijk”

De officiële registraties en metingen worden echter steeds meer uitgekleed:

  • Sinds maart 2020 zijn PCR-testen tot een minimum teruggebracht en veel teststraten zijn gesloten.
  • Sterfgevallen na acute Covid19 worden sinds 10 januari 2022 niet meer geregistreerd en gepubliceerd.
  • Covid19 zieken met thuisverpleging en zuurstof worden niet meer bijgehouden sinds november 2022.
  • Covid19 ziektegevallen in verpleeghuizen worden niet meer geregistreerd.
  • Binnenkort worden alleen nog ziekenhuisopnames voor Covid19 gemeld die op een aparte afdeling moeten liggen.

Wat er nog gepubliceerd wordt is steeds minder betrouwbaar, zie ook Analyses. Wellicht gaan de teststraten in 2023 helemaal dicht, als we Jaap van Dissel in een interview in het AD van 13 december moeten geloven. Want: “Het coronabeeld is al tijden rustig”. De corona-“thermometer” staat nog steeds op groen:

RIVM wekelijkse update coronavirus SARS-CoV-2 van 24 januari 2023: coronathermometer Stand 1 (Beperkte druk op zorgketen en samenleving)

Is dat werkelijk zo? Hieronder geven we in enkele grafieken de echte status weer, op basis van gegevens die nog wél beschikbaar zijn, en geven dan ons advies.

RIVM infectieradar

Op de website van het RIVM is de infectieradar te vinden. Daarin wordt dagelijks bijgehouden welk deel van de mensen in een enquêtegroep van duizenden mensen een of meer Covid-achtige klachten hebben. Het verloop van het voortschrijdend gemiddelde vanaf november 2020 tot 21 januari 2023 ziet er als volgt uit.

Percentage van de NL bevolking met Covid-gerelateerde klachten van 3-11-2020 tot 21-1-2023: laatste record piek van 7,5% is voorbij, maar percentage nog steeds 3%!

Op de site van het RIVM lijkt het een kabbelend golfje wegens de kleine verticale schaal. Hierboven zijn het forse golven met een maximum van 6,5% in oktober 2022, en eind december was een record piek van 7,5%, hoger dan ooit! Deze eindejaarsgolf is flink afgezwakt en lijkt nu te stabiliseren bij ongeveer 3%. Het percentage Covid-gerelateerde klachten is dus nog steeds 2x zo hoog als “normaal” (de minima in de grafiek).

Natuurlijk weten we niet hoeveel hiervan echt Covid-19 hebben, er is óók een officiële griepgolf geweest en daarnaast nog RSV en strep A. Daarvan worden helemaal geen cijfers bijgehouden. Het grootste deel zal echter Covid zijn, want dat is verreweg de meest besmettelijke. Bovendien weten we inmiddels dat de griepgolf en RSV extra heftig zijn doordat het immuniteitssysteem is verzwakt door eerdere Covid-besmettingen.

N.B.: in bovenstaande grafiek ontbreekt ook het waarschijnlijk aanzienlijke aandeel van pre- en asymptomatische Covid19-gevallen. Die zijn eigenlijk nog gevaarlijker, omdat juist deze patiënten onopgemerkt anderen kunnen besmetten.

Virusdeeltjes in rioolwater

Sinds september 2020 test het RIVM het rioolwater in rioolwaterzuiveringsinstallaties op de aanwezigheid van SARS-CoV-2 virusdeeltjes. De relatie tussen virusdeeltjes in rioolwater en het aantal met Covid-19 besmette personen is niet precies bekend, maar aangenomen wordt dat de gemeten concentratie toch een redelijke graadmeter is voor het besmettingsniveau in Nederland. Voldoende reden voor dit kabinet om PCR-testen & registratie af te schalen.

Bij het RIVM is het verloop van de concentratie virusdeeltjes in de tijd niet te vinden, maar deze staat wel op het coronadashboard van de rijksoverheid. Ook daar is de verticale schaal geruststellend klein gehouden, het is beter weergegeven op de dagelijks door Kalahiri bijgehouden website Corona Lokaal. Hieronder staat het landelijk gemiddelde aantal x 100 miljard virusdeeltjes per 100.000 inwoners van het Coronadashboard, 2x verticaal uitvergroot, van september 2020 tot 24 januari.

Landelijk gemiddeld aantal virusdeeltjes x 100 miljard per 100.000 inwoners, van 7 september 2020 tot 24 januari 2023, volgens het Coronadashboard. De hoge piek van eind december (op één na hoogste tot nu toe) is ingezakt tot een hoog plateau.

Hier vallen op: relatief weinig besmettingen tot najaar 2021 (~300), dan een lage piek (delta, ~1200), hoge pieken in februari en maart 2022 (omicron BA.1/2, ~2400), een tamelijk hoog dal in mei 2022 (~250), een hoge piek in de zomer (omicron BA.4/5, ~1900), een hoog dal in september (~500), een hoge piek in oktober (omicron BQ1.1, ~1900), een extreem hoog dal in november (~900), en tenslotte de eindejaarspiek ~2500, de op één na hoogste tot nu toe. Deze laatste piek is waarschijnlijk te wijten aan een “variantensoep”.

Weer blijkt: het Covid19 besmettingsniveau piekte op een hoogte van ~2500, bijna net zo hoog als de BA.2 piek in maart! Dit bevestigt de interpretatie van de infectieradar rond de jaarwisseling: héél veel covid, aangevuld met wat griep e.a. virussen. Het virusniveau is in de loop van januari weer flink verlaagd en nu lijkt het op een tamelijk hoog plateau aangekomen te zijn van 422, maar het besmettingsniveau is nog steeds hoger dan de waarden vóór omikron.

Let wel: het gaat om besmettingen, hieruit is niet af te leiden hoe ernstig die zijn. Het RIVM vertelt u dan dat omikron mild is, dus dit hoge aantal besmettingen zou niet erg zijn. De grafiek is geen aanleiding om voor code zwart te vrezen, maar het voortdurend hoge besmettingsniveau is wél buitengewoon zorgelijk i.v.m. langdurige invaliditeit en oversterfte door Long Covid.

Ziekenhuisbezetting + IC

Sinds maart 2020 worden door NICE, GGD GHOR en het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS) cijfers gepubliceerd over het aantal Covid-patiënten in de ziekenhuizen en op de IC’s, en daarnaast ook het aantal opnames per dag. Dat lijkt een goede indicatie voor het aantal ernstige Covid-patiënten in Nederland, maar zieken in verpleeghuizen zijn hierin niet zichtbaar. Bovendien worden sinds september 2020 zieke patiënten steeds vaker naar huis gestuurd met zuurstof, als er voldoende mantelzorg is. In onderstaande grafiek op de website van Datagraver is het gereconstrueerde verloop van alle categorieën ernstig zieken weergegeven, in IC, ziekenhuis, verpleeghuis én in thuisverpleging, van 27 februari 2020 tot 27 oktober 2022 (dit is de laatste update).

Verloop van ernstig zieke Covid-patiënten in resp. IC, ziekenhuis, verpleeghuis en O2-thuisverpleging, van 27-2-2020 t/m 27-10-2022

We zien hier dezelfde pieken als bij de rioolwatercijfers, maar tot medio 2021 waren er relatief méér ernstig zieken bij vergelijkbare besmettingsniveaus. Dit is te verklaren omdat de meerderheid toen nog niet gevaccineerd was, en omdat omikron minder goed bindt dieper in de longen. Verder valt op het grote aantal patiënten (continu ~1000!) met O2-thuisverpleging vanaf januari 2021 tot heden (in juli t/m oktober 2021 werden de aantallen niet bekendgemaakt).

De ziekenhuis- en IC-cijfers, dus zonder thuisverpleging, worden al een aantal maanden dagelijks gepresenteerd in interessante grafieken en animaties door Roel Griffioen op mastodon (#qp2t). De meest recente grafiek met zh+ic bezettingscijfers voor 2020, 2021 en 2022 is hieronder weergegeven, tot 27-1-2023.

Jaaroverzicht van ziekenhuis + IC bezetting Covid-patiënten in Nederland, in 2020 (geel), 2021 (oranje), 2022 (blauw) tot 27-1-2023.

Ten opzichte van 2020 en 2021 is de huidige ziekenhuisbezetting misschien “rustig” te noemen, maar dan is hier wel sprake van ernstige normvervaging: 450-1200 Covid-patiënten in de afgelopen 6 maanden is beslist niet weinig. Daarbij ontbreken dus nog de thuisverpleging en verpleeghuizen. De eindejaarspiek met een top van ~950 bezette bedden is wel voorbij, we zijn nu weer terug op het zh+ic bezettingsniveau van september. De afname is voorbij, het dal lijkt bereikt. Het RIVM noemt dit steevast “beperkte druk op zorg en samenleving”.

Kunnen we dan opgelucht ademhalen? Wat kunnen we verwachten van nieuwe varianten? In de VS grijpt deze weken een agressieve, sterk immuniteit ontwijkende variant XBB.1.5 om zich heen. Deze variant heeft al een aandeel van meer dan 40% bereikt in 4 weken tijd en richt nu al een ware slachting aan. Het RIVM publiceert nu ook gemeten percentages van de Variants of Concern (VOC). Roel Griffioen presenteert hiervan enkele keren per week mooie grafieken op mastodon (#qp2t). De meest recente grafiek, tot week 52 in 2022, is hieronder weergegeven.

Geregistreerde aantallen van de belangrijkste SARS-2 varianten in Nederland, van week 33 t/m week 52: leeuwendeel nog steeds BQ.1*, BA.2.75 blijft langzaam stijgen, snelle opkomst van XBB.1.5 in 5 weken vanuit het niets lijkt te stagneren.

Er is nog steeds sprake van een variantensoep, met BQ.1* duidelijk aan kop, BA.2.75 blijft langzaam stijgen, XBB.1.5 schiet in 5 weken omhoog naar meer dan 2% maar stagneert nu. Roel heeft nog een extra variant CH.1.1 toegevoegd t.o.v. de grafieken van het RIVM, en deze variant blijft als enige doorstijgen. Het is een subvariant van BA.2.75.

Toch moeten deze metingen met een flinke korrel zout worden genomen, want het aantal samples schijnt echt te laag te zijn. Het zou niet mogen verbazen als XBB.1.5 onder de radar nog steeds aan een sterke opmars bezig is. De belangrijkste conclusie moet zijn dat alle VOC’s in deze variantensoep en mogelijke afgeleiden potentieel gevaarlijk zijn!

Oversterfte

Zoals al in de rubriek Analyses is aangegeven is voor @alleburgers de het verloop van de oversterfte in Nederland de beste indicatie voor de status van de pandemie. De grafiek voor de oversterfte per week van 2020 week 1 t/m 2023 week 2, dus de wekelijkse sterfte geregistreerd door het CBS t.o.v. het gemiddelde sterftecijfer in 2010-2019 in week 1-52 uit de Human Mortality Database (HMD) staat hieronder.

Verloop van oversterfte (t.o.v. gemiddelde 2010-2019) per week in Nederland, van 2020 week 1 t/m 2023 week 2, o.b.v. gegevens van de Human Mortality Database en het CBS: hoge eindejaarspiek 2022/2023 van bijna 160 covid-gerelateerde doden per dag.

Hier is het verontrustende beeld te zien van een gemiddelde oversterfte van 600 per week, vanaf april tot heden! Dat is meer dan 80 extra sterfgevallen per dag! De pieken zijn in 2022 wat minder extreem dan in 2020 en 2021, maar er is sprake van een hoog minimum met zelfs een oplopende trend. Daarbij is rond de recente jaarwisseling nog sprake van extreme oversterfte, waarbij we in week 51 zelfs op ~1100 extra doden per week zitten, bijna 160 covid-gerelateerde doden per dag! Deze piek roept herinneringen op aan de sterftegolf van de deltavariant eind 2021. Verontrustend!

Conclusie

Op basis van de beschikbare gegevens adviseert het Responsteam van het RIVM over de status dus: “coronathermometer Stand 1 (beperkte druk op zorgketen en samenleving)“. Nog steeds…

Epidemiologisch beeld COVID-19 volgens van Dissel, voorzitter van het OMT en directeur van het RIVM, tijdens briefing 2e kamer op 15-12-2022

Het moge duidelijk zijn dat AlleBurgers deze conclusie niet deelt. De ergste piek mag dan voorbij zijn, maar nog steeds achten wij het risico tamelijk hoog (zie ook het meeste recente weekbericht oversterfte), coronathermometer stand 2 (geel, zie schema hieronder): op alle openbare binnenlocaties dienen mensen zich bij voorkeur te beschermen o.a. met (minimaal) ffp2-maskers. Als u dringend groepsbijeenkomsten in besloten ruimtes moet bijwonen zijn de komende twee weken wellicht nog de beste, nu we met besmettingen in een (tamelijk hoog) dal verkeren. Het is echter de vraag hoe lang dit goed gaat met nieuwe superbesmettelijke varianten voor de deur. Wees dus alstublieft voorzichtig en houd rekening met elkaar, en organiseer alleen fysieke bijeenkomsten die écht noodzakelijk geacht worden!

Voorbeeld van effectieve universele maatregelenladder NL v2, volgens @AlleBurgers, met interventieniveaus 1 (groen), 2 (geel), 3 (oranje) en 4 (rood)